İran-İsrail/ABD Savaşı: Tarafların Stratejilerindeki Son Gelişmeler

Global Panorama'nın Odak İran serisinin yeni bölümünde ABD & İsrail - İran Savaşı'ndaki son gelişmeleri Doç. Dr. Sıtkı Egeli ile birlikte yorumladım.

 

 

Bir Sonraki Hedef: Türkiye Hazır Mı?

HRA Jeopolitik kanalında Harun Reşit Aydın'ın konuğu olarak ABD & İsrail - İran Savaşı'na dair gözlem ve değerlendirmelerimi paylaştım.

İran-İsrail/ABD Savaşında Kullanılan Silah Sistemleri ve Stratejiler

Global Panorama “Odak İran” programının üçüncü bölümünde ABD & İsrail - İran Savaşı'nın askeri, teknolojik ve stratejik boyutlarını Prof. Dr. Mustafa Aydın ve Doç. Dr. Sıtkı Egeli ile konuştuk.

Basın ve Yayın Kuruluşlarıyla Çalışma İlkeleri

Kamuoyunda savunma, güvenlik, teknoloji ve jeopolitik konularında yürütülen tartışmaların sağlıklı bir zeminde ilerleyebilmesi için basın kuruluşları ile uzmanlar arasında kurulan ilişkinin belirli profesyonel ilkelere dayanması önemlidir.

Bu kapsamda, televizyon, radyo, yazılı basın ve dijital yayın organlarından gelen görüş, mülakat veya program davetlerinin değerlendirilmesinde izlenen prensipler aşağıda ilgili kuruluşların dikkatine sunulmuştur.

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 80: ABD & İsrail - İran Savaşı

Silahlar ve Tereyağı podcast'in sekseninci bölümünde ABD ve İsrail koalisyonunun İran'a düzenlediği saldırı ve savaşın seyri, muhtemel etkilerini konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 80: ABD & İsrail - İran Savaşı

Hipersavaş ve İnsan İradesi: Askeri Yapay Zeka Nereye Gidiyor?

Anadolu Ajansı için kaleme aldığım ve 25.02.2025 tarihinde "Hipersavaş ve insan iradesi: Askeri yapay zeka nereye gidiyor?"  başlığı ile yayımlanan makalem. 


4-5 Şubat tarihlerinde İspanya'nın A Coruna kentinde askeri alanda yapay zekanın sorumlu kullanımına dair REAIM 2026 (Responsible AI in the Military Domain) adlı bir zirve düzenlendi. Daha önce 2023'te Lahey ve 2024'te Seul'de düzenlenen REAIM'e bu yıl 85 ülke katıldı. Zirve sonrasında 20 ana ilkeden oluşan bir bildiri hazırlandı. Katılımcı ülkelerden 35'i bildiriyi imzalarken Çin ve ABD imza atmadılar.

Söz konusu bildiri ile taahhüt edilen ilkeler arasında YZ destekli silahlar üzerinde insan sorumluluğunun korunması, net komuta ve kontrol zincirlerinin oluşturulması ve ulusal denetim mekanizmalarına ilişkin bilgi paylaşımı yer almaktaydı. Ayrıca risk değerlendirmeleri, kapsamlı test süreçleri ile askeri personelin eğitimine vurgu yapıldı.

Önceki REAIM zirvelerinde ABD'nin başını çektiği çok sayıda ülke, daha esnek bir ilke çerçevesini benimsemişti. Bu yıl ise hem ABD ve Çin gibi YZ teknolojilerinde öncü iki ülkenin bildiriye imza atmaması hem de onay veren ülke sayısının sınırlı kalması, uluslararası düzlemde kabul gören norm ve ilkeler seti üretim ve paylaşımının ne kadar sınırlı olduğunu gösterdi. YZ konusunda uluslararası sistemde henüz bir asgari müşterek oluşturulabilmiş değil. YZ teknolojilerinin savaş alanında tetiklediği derin dönüşümün yanında bu durum da bir güvenlik tehdidi olarak değerlendirilebilir.

Başlıksız

Odaya girip, "ne bu hal yahu, kendini Fenerbahçe'ye benzetmişsin!" dediğimde, kalan son enerji kırıntısıyla gülmüştü. Yoğun bakımda, yorulmuş kalbi vücuduna yetmeye çalışırken. Şanssızlığı işte, o fanatik Fenerbahçeli, ben de (eskiden) fanatik Beşiktaşlıydım. Futbol hastası olduğum yıllarda çok atışırdık. Son zamanlarda da moral olsun diye sataşırdım çok sevdiği takımından dolayı. 

Bir hafta on gün sonra da artık daha fazla gücü kalmadı; evinde, uykusunda son nefesini verdi. 

Raporları, filmleri gösterdiğim profesörün, "bu hasta ne zaman öldü?" diye sormasının üstünden yaklaşık 18 yıl geçmişti. Annemin insanüstü gayretleriyle deyim yerindeyse Azrail'den çaldığı 18 yıl...

Babamı, yol göstericimi, dayanağımı öylece kaybettim. Yıkadım tertemiz, kabrine yerleştirdim, yolculuğuna uğurladım.

Kalemimi güçlü sanırdım, ama neyi nasıl yazacağımı bilmiyorum. Ölünün arkasından kötü konuşulmaz elbet ama bir süredir eş, dost, akraba, herkesten onun hakkında duyduğumuz iyi şeyler hep aynı başlıklar altında toplanıyor gibi; laf olsun diye söylenmediklerini düşündürüyor. Çok farklı insanların aklında hep o özelliklerle kendine yer etmiş. Bu nedenle kendimi büyük bir sorumluluk üstlenmiş gibi hissediyorum.

Sırtıma bir yük yükledi de gitti.

Selim Mevlütoğlu
(1953 - 2026)

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 79: Neler Oldu, Neler Oluyor Dünyada?

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişdokuzuncu bölümünde ABD'nin Venezuela operasyonu, küresel arenada son yaşanan gelişmeler ve Türkiye'nin pozisyonunu konuştuk.

 

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 79: Neler Oldu, Neler Oluyor Dünyada?

Başlıksız

Eser: Die Toteninsel
Arnold Böcklin

Bir süredir kişisel lügatimden çıkarmaya çalıştığım bir sözcük var: "Koşturmak". İlaveten bu kelimenin türevi, "koşturmaca". 

Asıl anlamı, hızlı bir şekilde yürümek, koşarak gitmek olan bu kelime, yaygın kullanımda "yoğun çaba harcamak, uğraşmak, ağır mesai altında olmak" gibi anlamlar için kullanılıyor. "Nasılsın?" sorusuna, "Koşturuyorum" derken mesela, aynı anda birden fazla meseleye odaklanmış halde, yoğun -hatta olağanüstü- bir tempo içinde çalışıldığı mesajını içeriyor.

"O kadar meşgulüm ki, bir sürü işe aynı anda yetişmeye çalışıyorum, oradan oraya koşturuyorum".

Ben bunun, en hafifinden, samimiyetsizlik olduğunu; dahası, zora gelemeyen, çalışmanın, çabalamanın ne olduğunu bilmeyen bir duruşu yücelttiğini düşünüyorum.

Mirasyedileri ya da derbederleri ayrı tutarak, yaşı, makamı, mevkisi ne olursa olsun insan zaten çabalamak zorunda değil midir? Hele modern insan, şehirde ya da köyde, kendine ve ailesine bir hayat sunmak ve o hayatı korumak için; üretmek ya da paylaşmak için; yükselmek ya da en azından var kalmak için çabalamak hem de aynı anda pek çok sorunu çözmek, pek çok işi başarmak için uğraşmak zorunda değil midir?

"Koşturmak" zaten rutin değil midir? Koşturmadığın zaman ne yapıyorsun mesela?

"Nasılsın?" sorusuna "Her zamanki gibi. Pek çok iş üzerinde çalışıyorum, pek çok sorun çözmeye çalışıyorum." gibi bir yanıt vermek daha samimi sanki.

Siyah Gri Beyaz okuruna da geride bıraktığımız yıldakinden daha fazla iş üzerinde çalışacağı, daha fazla sorunla mücadele edip daha fazla çözümler üreteceği bir yıl diliyorum.




Not: İş, akademi ve uzun süren bir gribin ardından bir süredir sevgili babamın geçirdiği ağır sağlık sorunları nedeniyle hem Siyah Gri Beyaz hem de Silahlar ve Tereyağı aksadı. Sadık takipçiden özür diler ve anlayışını devam ettirmesini rica ederim.

Savaşın Dönüşen Doğası: Muharebe Alanında Yenilikler ve Dron Çağı

Anadolu Ajansı için kaleme aldığım ve 16.12.2025 tarihinde "Savaşın dönüşen doğası: Muharebe alanında yenilikler ve dron çağı"  başlığı ile yayımlanan makalem. 


Savaşın hızı ve doğası son on yılda köklü biçimde değişti. Ukrayna, Suriye, Dağlık Karabağ ve Orta Doğu'daki çatışmalar, hem savaşların nasıl yürütüldüğünde hem de orduların, savunma sanayilerinin ve hükümetlerin yeni tehditlere nasıl yanıt verdiğine dair temel bir değişimi ortaya koydu. Teknolojideki hızlı ilerleme, geleneksel stratejik düşünceyi, kuvvetlerin sahaya sürülme biçimini ve tedarik anlayışını zor durumda bırakıyor. Çünkü modern muharebe sahası artık yalnızca hassasiyet, hız ve çeviklik değil, aynı zamanda kitlesellik, uyum kabiliyeti ve dayanıklılık da istiyor.

Rapor: İran’ın Balistik Füze Programı ve Kabiliyetleri

İran'ın balistik füze programının tarihçesi, altyapısı ve kapasitesini incelediğim " İran’ın Balistik Füze Programı ve Kabiliyetleri" başlıklı raporum, İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) tarafından yayımlandı.

Çalışmada, aşağıdaki sorulara yanıt sunmaya çalıştım:

• İran'ın balistik füze program ve kapasitesinin güncel durumu nedir?

• Bu program, başlangıcından günümüze hangi tarihsel evrelerden geçmiştir?

• Yaptırımlara rağmen devam eden füze programının kurumsal çerçevesi, teknolojik altyapısı ve insan kaynağı nasıldır?

⁠⁠• İran’ın balistik füzeleri, 12 günlük İran–İsrail çatışmasında nasıl bir sınav vermiştir?

• İran’ın füze programı, bölgesel güç dengeleri ve Türkiye’nin güvenlik mimarisi açısından ne tür stratejik sonuçlar doğurmaktadır?

Raporun tam metnine buradan erişebilirsiniz.

Altay Tankı, Türk Kara Harp Endüstrisi ve Fırsatlar

Anadolu Ajansı için kaleme aldığım ve 12.11.2025 tarihinde "Altay tankı, Türk kara harp endüstrisi ve fırsatlar"  başlığı ile yayımlanan makalem. 


28 Ekim 2025 tarihinde düzenlenen törenle gerçekleştirilen Altay ana muharebe tankının Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK) ilk teslimatı ve tankın seri üretiminin gerçekleştirileceği BMC firmasının Kahramankazan'daki tesislerinin açılışı hem Altay projesi hem de Türk savunma sanayisi açısından büyük bir dönüm noktasını teşkil etmektedir. Uzun ve zorlu bir süreç sonunda ortaya çıkan Altay, Türkiye’nin kendi imkanlarıyla geliştirip ürettiği ilk ana muharebe tankıdır. Endüstriyel boyutta ise, modern bir ana muharebe tankı gibi farklı mühendislik disiplinleri ve alt sektörleri bir araya getiren bir ürünün ortaya konulması, Türk savunma sanayisinin ulaşmış olduğu olgunluk seviyesini göstermektedir. Zira, zorlayıcı teknik ve askeri istekleri karşılaması gereken bir platformun tasarım, test ve üretim süreçlerinin başarıyla tamamlanması, askeri kara araçları sektöründeki ana oyuncuların, küçük ve orta boy işletmelerin (KOBİ), üniversite ve araştırma kurumlarının son kullanıcı ve kamu ile başarılı bir eşgüdümü sayesinde mümkün olabilmektedir.

Ukrayna’nın Tomahawk Seyir Füzesi Talebi

Anadolu Ajansı için kaleme aldığım ve 13.10.2025 tarihinde "Ukrayna’nın Tomahawk seyir füzesi talebi: Savaşın seyri değişir mi?"  başlığı ile yayımlanan makalem. 

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD Başkanı Donald Trump ile Eylül ayındaki görüşmesi sırasında, ABD'den Tomahawk tipi seyir füzesi talebini dile getirmiş; kısa süre sonra da ABD Başkan Yardımcısı JD Vance talebin değerlendirilmekte olduğunu açıklamıştır. Trump da 6 Ekim günü yaptığı bir açıklamada füzelerin transferine yeşil ışık yakabileceği yönünde sinyal vermiştir.

Ukrayna'nın savaşın başından bu yana ABD başta olmak üzere Batılı müttefiklerinden talep ettiği ve çoğunu da aldığı silah sistemleri ve platformlar arasında Tomahawk, askeri ve stratejik olarak en güçlü ve dikkat çekici ürün olarak nitelendirilebilir. Tomahawk, 1,500 kilometreyi aşan menzili ve yüksek isabet hassasiyeti sayesinde Ukrayna'ya Rusya’nın derinliklerindeki stratejik üs, tesis ve altyapıları vurma kabiliyeti sağlayacaktır. Öte yandan savaşın seyrine belirgin bir etki yaratıp yaratmayacağı tartışmalı olan bu füzenin Ukrayna'ya verilmesi, siyasi düzlemde ABD - Rusya Federasyonu ilişkilerinde ciddi bir kırılmayı tetikleyebilir. Nitekim Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin 2 Ekim günü Soçi'de verdiği bir mülakatta, Tomahawk'ların Ukrayna'ya verilmesinin Rusya - ABD ilişkilerini yok edeceğini; Tomahawk'ların, ABD'nin doğrudan müdahil olmadığı bir şekilde kullanımının mümkün olmaması nedeniyle çok tehlikeli bir tırmanma sürecinin başlayabileceğini söylemiştir.

GİF Podcast: Savunma Sanayii ve Küresel Güvenlikte Güncel Eğilimler

Global İlişkiler Forumu (GİF) tarafından hazırlanan podcast serisinin 35'inci bölümünde GİF İcra Komitesi Başkanı Büyükelçi (E) Selim Yenel'in konuğu olarak, savunma sanayii ve küresel jeopolitik gelişmeler hakkındaki görüşlerimi paylaştım.

Programda, 

• Yeni nesil savaşın doğası, yapay zekâ, insansız sistemler, siber harp ve hava gücünün artan stratejik rolü,
• Savunma sanayiinin diplomatik ve stratejik bir araç haline gelişi,
• F-35 projesi, Türkiye’nin konumu ve KAAN programının geleceği,
• Bağımlılık ve savunma sanayiinde “yönetilebilir bağımlılık” kavramı,
• Eğitimli insan kaynağının önemi ve teknoloji tabanlı orduların ihtiyaç duyduğu nitelikli personel,
• Türkiye’nin savunma diplomasisi ve bölgesel güç projeksiyonu,
• Jeopolitik belirsizlik döneminde caydırıcılık ve stratejik dayanıklılık konularını ele aldık. 

Beyaz Saray'da Erdoğan-Trump zirvesi ne getirir, ne getirmez? | F-16, F-35, S-400 meseleleri

Barın Kayaoğlu'nun konuğu olarak, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump arasında 25.09.2025 tarihinde gerçekleşecek zirve öncesinde F-35, F-16V alımı ve HvKK ihtiyaçları hakkındaki görüşlerimi paylaştım.

TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? - 6

Önceki yazılar:

TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? - 1
TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? - 2
TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? - 3
TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? - 4
TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? - 5

"Planı olmayan bir hedef sadece bir dilektir" 
Antoine de Saint-Exupéry

IDEF 2025 savunma sanayii fuarı Milli Muharip Uçak (MMU) Kaan ve geniş ölçekte Türk Hava Kuvvetleri (HvKK) muharip uçak projeleri ile ilgili önemli gelişmelere sahne oldu ve ayrıca bunlara dair bazı bilgi ve ipuçlarını toplama fırsatı sundu.

IDEF 2025 savunma sanayii fuarı sırasında, 26 Temmuz günü Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile Endonezya'nın havacılık ve savunma sanayii kuruluşları PT Republik Aero Dirgantara (PT RAD) ve PT Dirgantara Indonesia (PTDI) ile ortak bir çerçeve anlaşması imzaladı. Bu anlaşma doğrultusunda Endonezya'ya satılması planlanan 48 adet Kaan için PT RAD, Endonezya’da uçakların üretimine yönelik altyapı hazırlıkları, fabrika kurulumu ve yerel tesislerin işletilmesi konularında sorumluluk üstlenecek. Ayrıca Kaan’ın mühimmat entegrasyonu kapsamında, PT RAD ve Türkiye’nin önde gelen savunma sanayii kuruluşlarından ROKETSAN tarafından ortak bir şirket kurulması öngörülüyor. Bu şirket, proje kapsamında belirlenen mühimmatların üretiminde görev alacak. İmzalanan çerçeve anlaşması, Endonezya'yla Kaan sözleşmesi imzalanması yolunda önemli bir adım oldu.

Öte yandan IDEF 2025 sırasında basına yaptığı açıklamada TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, Kaan'ın üç adet prototipinin üretim hattında olduğunu, bunlardan bir tanesinin yer testleri, diğer ikisinin de uçuş testleri için üretildiğini kaydetti. Demiroğlu, söz konusu iki prototipin uçuş testlerine 2026 Nisan ayın başlayacağını açıkladı. Yine Demiroğlu'nun açıklamalarına göre Kaan'ın 2028 yılında General Electric F110 motoru ile; 2032-2033'ten itibaren de milli motor TF35000 ile teslim edilmesi planlanıyor.

Yine IDEF 2025 sırasında bir başka önemli anlaşma daha imzalandı. 23 Temmuz günü Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile Birleşik Krallık Savunma Bakanı John Healey, Türkiye’nin Eurofighter Typhoon savaş uçağı alımına ilişkin bir mutabakat muhtırası imzaladı. Bu anlaşma, 2022 sonbaharında ivme kazanan süreçte önemli bir dönüm noktasını teşkil ediyor. Açık kaynaklara yansıyan haberlere göre Türkiye 40 adet Typhoon alımı planlıyor. Typhoon'un hangi modelinden alınacağına dair resmi bir açıklama yapılmamış olsa da Tranche 4 adlı son model olduğuna dair yorumlar var. 

F-16V alım sürecinin durmuş olduğuna dair bilgiler var. Öte yandan Block 30 modeli F-16'lar için Özgür modernizasyonu devam ediyor ancak başta Murad AESA radar olmak üzere görev sistemleri henüz kullanıma hazır değil. Proje tüm bileşenleri ile tamamlandığında Türk F-16'ları büyük bir kabiliyet genişlemesi yaşayacak, ancak buna daha biraz var gibi görünüyor. 

Velhasıl, hava gücünü eklektik bir yaklaşımla modernize ediyor Türkiye. Kaan, bu yapbozun en büyük parçası ve diğer parçalara nasıl uyacağı ya da diğer parçaların Kaan'a nasıl ekleneceği ise kocaman bir soru işareti.

Almanya'nın Savunma Sanayii Hamleleri

Anadolu Ajansı için kaleme aldığım ve 26.08.2025 tarihinde "Otomotivden güvenliğe: Alman şirketlerin savunma sanayi hamlesi ne anlam ifade ediyor?"  başlığı ile yayımlanan makalem. 


Alman otomotiv şirketleri Porsche AG ve Volkswagen AG'nin sahibi olan Porsche Automobil Holding SE, savunma sanayi yatırımları için ortaklarla birlikte yeni bir yatırım platformu kurduğunu duyurdu. Şirket, daha önce yatırımlarında hem askeri hem de sivil kullanım şartı ararken, bu kriteri kaldırarak tamamen savunma odaklı girişimlere yönelmeye karar verdiğini açıkladı. Şirket tarafından yapılan açıklamada, "değişen jeopolitik koşullar ve artan güvenlik politikası gereklilikleri çerçevesinde, savunma ve güvenlik sektöründe önemli gelişim potansiyeli görüldüğü ve bundan faydalanılmasının hedeflendiği" kaydedildi.

Porsche SE'nin bu açıklaması, bir süredir devam eden bir sürecin son halkası olarak yorumlanabilir. Zira şirket 2021 yılında Isar Aerospace ve 2024 yılında Quantum-Systems şirketlerine yatırım yapmıştı. Havacılık - uzay ve sivil-askeri çift kullanım ("dual use") alanlarındaki bu yatırım hamleleri, Porsche SE'nin savunma - havacılık sektör portföyünü genişletme stratejisinin ip uçlarını içermekteydi.

Öte yandan Volkswagen cephesinde ise Mart ayında şirketin CEO'su Oliver Blume, Avrupa’nın savunma kapasitesinin artırılmasına katkı sağlamaya hazır olduklarını, olası ortaklık ve üretim konseptlerini değerlendirdiklerini açıklamıştı. Almanya'nın en büyük savunma sanayii şirketlerinden Rheinmetall CEO’su Armin Papperger, Volkswagen’in Osnabrück tesisinin savunma üretimine dönüştürülmesi için “çok uygun” olabileceğini söylemiş, bu doğrultuda taraflar tesiste görüşmeler yapmıştı. 

Teknoloji ve Kabiliyet Perspektifinden Türk Hava Gücünün Evrimi

23 Temmuz’da İstanbul’da düzenlenen IDEF 2025 17’nci Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı sırasında Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Birleşik Krallık Savunma Bakanı John Healey, Türkiye’nin Eurofighter Typhoon muharip uçağı alımına ilişkin bir mutabakat muhtırası imzaladı. Yapılan açıklamaya göre alım, 40 adet Typhoon'u içeriyor. 

Anlaşma, Türk Hava Kuvvetleri’nin (HvKK) neredeyse yüz yıllık modernizasyon serüveninde yalnızca bir durak niteliğinde. Typhoon, yeni teknolojiler, çok uluslu üretim ve farklı harekât konseptleri ile dikkat çekse de asıl önemini, Türkiye’nin hava gücünün geçirdiği uzun ve katmanlı dönüşümün son halkalarından biri olmasıyla kazanıyor. Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki ahşap gövdeli çift kanatlı uçaklardan, radar kesit alanı düşürülmüş beşinci nesil jetlere uzanan bu serüven, yalnızca mühendislik ve sanayi ilerlemeleriyle değil, aynı zamanda siyasi tercihler, güvenlik tehditleri ve ittifak ilişkileri ile de şekillendi. 

Türk Hava Kuvvetleri’nin modernizasyon süreci, kabaca her on-yirmi yılda bir yaşanan “teknolojik sıçramalar” ile tanımlanabilir. Bu sıçramalar, çoğu zaman yeni bir uçak alımıyla sembolleşse de gerçekte çok daha geniş kapsamlı bir dönüşümü temsil eder: motor teknolojisinden aviyonik sistemlere, silah yüklerinden eğitim ve bakım doktrinlerine kadar uzanan bir yenilenme dalgası. Örneğin 1950’lerin başında F-84G Thunderjet'in hizmete girmesi, yalnızca jet çağına giriş değil; aynı zamanda NATO entegrasyonunun, Batı standartlarında bakım-idame altyapısının ve yeni doktrinlerin başlangıcıydı. Benzer şekilde 1987’de F-16 Fighting Falcon’ların envantere girmesi, dördüncü nesil muharip uçak teknolojisinin yanı sıra, yeni nesil aviyonikler, "fly-by-wire" uçuş kontrolü ve hassas güdümlü mühimmat gibi pek çok yeniliği beraberinde getirdi.

Bu teknolojik evrim, küresel ölçekte muharip uçak tasarımlarının nesiller bazında gelişimiyle de doğrudan bağlantılı. Birinci nesil jetlerden günümüzün sensör füzyonu ve yazılım odaklı beşinci nesil platformlarına uzanan çizgi, sadece hız, menzil ve manevra kabiliyetindeki artışlarla değil; elektronik harp yetenekleri, düşük görünürlük teknolojileri, veri bağı ağları ve çok rollülük anlayışıyla da şekillenmiştir. HvKK’nin envanterine giren her yeni uçak tipi, Türkiye’nin bu küresel teknolojik trende hangi aşamada ve hangi ittifak ilişkileri içinde dahil olduğunun da göstergesi oldu. Typhoon alımı askeri, teknolojik ve stratejik katmanlarda, modern Türk hava gücünün değişim ve dönüşüm sürecinde yeni bir dönemin başlangıcının habercisi. Bu sefer Türkiye, tasarım, üretim ve harekât konsepti ABD'den farklı bir muharip uçağı hizmete almaya hazırlanıyor.

Bu yazıda, Türk hava gücünün modernleşme sürecini teknolojik perspektiften ele alacağım. Cumhuriyet’in kuruluş yıllarındaki ilk adımlardan Soğuk Savaş döneminin hızlı jet modernizasyonlarına, dördüncü nesil uçakların getirdiği dijital dönüşümden insanlı-insansız ortak harekât konseptlerine uzanan bu süreç, yalnızca askeri teknolojinin değil, Türkiye’nin güvenlik vizyonunun da hikâyesidir. 

Sonraki yazılarda Türk hava gücünün dönüşümünü askeri ve siyasi düzlemlerde incelemeyi planlıyorum.

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 78: IDEF 2025'in Ardından

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişsekizinci bölümünde IDEF 2025 savunma teknolojileri fuarı izlenimleri, Türk savunma sanayiinin durumu ve gidişatını konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 78: IDEF 2025'in Ardından

NATO Yeniden mi Doğuyor?

HRA Jeopolitik Youtube kanalında Harun Reşit Aydın'ın konuğu olarak NATO'nun yeni konumlanması, savunma harcamaları, Türkiye'nin NATO'daki yeri ile Türkiye - İsrail rekabeti hakkındaki görüşlerimi paylaştım.

Çelik Kubbe ve Stratejik Hava Savunması

Türkiye'nin "Çelik Kubbe" projesini, hava tehditlerinin nitelik ve nicelik bakımından gelişimi perspektifinden incelediğim "Çelik Kubbe ve Stratejik Hava Savunması" başlıklı makalem, Kriter dergisinin Temmuz-Ağustos 2025 sayısında yayımlandı.

Bölgemizdeki son gelişmeler, stratejik hava savunmasının ve genel çerçevede hava gücünün önemini gözler önüne serdi.

Hava ve füze savunması, günümüzün giderek karmaşıklaşan güvenlik ortamında, ülkelerin en öncelikli stratejik ihtiyaçlarından biri haline gelmiş durumda. Ancak bu ihtiyaç, hem teknolojik hem de maliyet açısından son derece zorlu bir alana işaret ediyor.

Ancak bu zorluklar, hava savunmasının gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Tam tersine, bu sistemler; stratejik caydırıcılık, kriz yönetimi ve savaş zamanı kuvvet korunması açısından vazgeçilmezdir

Yazımda da değindiğim üzere, mutlak surette aşılamaz bir hava savunma kalkanı inşa etmek pratikte neredeyse imkânsızdır. Savunma şemsiyesini taarruzi kapasite ile birlikte ele almak; caydırıcılığı cezalandırıcı güç ile harmanlamak esas olmalıdır.

Yakın çevremizdeki olaylar tekrar göstermiştir ki hava gücünün bölgesel rekabette geri kalması ile var olmaması arasında fark yoktur.

İran-İsrail Çatışmasının Askeri ve Teknolojik Analizi

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) tarafından, Emine Gözde Toprak moderatörlüğünde 02.07.2025 tarihinde gerçekleştirilen canlı yayında İran-İsrail çatışmasının askeri ve teknolojik boyutlarını yorumladım.

Konuyla ilgili, İRAM tarafından yayımlanan makalem:  İran-İsrail Çatışması Tarafların Askerî ve Teknolojik Kabiliyetlerine İlişkin Ne Söylüyor? 

NATO 2025 Lahey Zirvesi: "Navigating the Issues in the Modern Battlespace: Challenges for the Allied Defence Industry Capabilities" Paneli

24 - 25 Haziran tarihlerinde Hollanda'nın Lahey kentinde gerçekleştirilen NATO Zirvesi kapsamında, Clingendael Enstitüsü, Münih Güvenlik Konferansı ve Türk Atlantik Konseyi tarafından 25 Haziran günü düzenlenen, "Navigating the Issues in the Modern Battlespace: Challenges for the Allied Defence Industry Capabilities" paneline konuşmacı olarak katıldım.

Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün'ün yaptığı açılış konuşmasıyla başlayan panelin moderatörü, Türk Atlantik Konseyi Genel Sekreteri Emir Abbas Gürbüz idi. Benimle birlikte diğer konuşmacılar, İtalyan Atlantik Komitesi Başkanı Fabrizio W. Luicolli ile Eurodefense UK Genel Sekreteri Robin Ashby idi.

Panel, NATO üyesi ülkelerin savunma harcamalarının artırılması tartışmaları ve Transatlantik ittifak ilişkilerinin sorgulanmasına sahne oldu. Böyle bir arka planda, Türkiye için önemli fırsatlar (ve aslında bir o kadar da riskler) bulunuyor. 

Konuşmamda, bu konuyu savunma sanayii perspektifinden ve üç temel unsur üzerinden ele aldım. Konuşma notlarımın Türkçe'ye çevrilmiş özetini aşağıya ekliyorum.

İran - İsrail Savaşı

İsrail, 13 Haziran erken saatlerde İran'a yönelik geniş kapsamlı bir saldırı başlattı. Bu saldırı, iki ülke arasında bir süredir devam eden ve 2024 yılında iki kez karşılıklı füze saldırılarıyla tırmanan gerilimi savaşa dönüştürmekle kalmadı, aynı zamanda bölge (ve hatta belki de dünya) jeopolitiğinde yeni bir kırılmayı tetikledi. 

Böylelikle, yaklaşık 20 yıldır bölgeye dair pek çok analiz ve araştırmanın üzerinde durduğu iki soru da yanıtlanmış oldu: İsrail İran'a saldıracak mı ve nasıl saldıracak? Şimdi ise yeni bir soru var: Bu saldırı bölgesel ve hatta küresel bir savaşa dönüşecek mi?

Belki de aslında çoktan başlamış olan 3. Dünya Savaşı'nın sadece yeni bir cephesi açılmıştır. 

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 77: İran - İsrail Savaşı

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişyedinci bölümünde İsrail'in İran'a saldırısı ve başlayan savaş, muhtemel etkileri ve gidişatını konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 77: İran - İsrail Savaşı

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 76: Büyük Güç Rekabeti, Hal ve Gidiş

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişaltıncı bölümünde 49W ekibinden Mehmet Yaşar Altundağ ve Vahit Gezer ile birlikte ABD'de Trump 2.0 yönetiminin stratejileri, Çin'in yükselişi ve büyük güç rekabetini konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 76: Büyük Güç Rekabeti, Hal ve Gidiş

Avrupa'nın Elektronik Harp Açığını Türkiye Kapatabilir mi?

İngiliz Royal United Services Institute (RUSI) tarafından Justin Bronk imzasıyla Mart ayında "Airborne Electromagnetic Warfare in NATO: A Critical European Capability Gap" başlıklı bir rapor yayımlandı. Rapor, NATO üyesi ülkelerin hava kuvvetlerindeki elektromanyetik harp (EH) yeteneklerinin bir resmini çekiyor ve özellikle Avrupa'daki müttefiklerin bu alandaki yetersizliklerini vurguluyor. Rapora göre, NATO ülkeleri EH konusunda hala büyük ölçüde ABD'ye bağımlı ve bu durum özellikle ABD'nin (Asya Pasifik gibi) başka bölgelere odağını kaydırmasıyla birlikte ittifak için bir risk teşkil ediyor.

Türk Havacılık - Uzay Sanayiinin Yükselişi ve İtalya ile İşbirliği

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin davetlisi olarak, Türkiye-İtalya Dördüncü Hükümetlerarası Zirvesi'ne katılmak üzere 29 Nisan günü İtalya'nın başkenti Roma'ya gitti.

İki ülke arasındaki ticaret hacminin artırılması yanında zirvenin en önemli gündem maddelerinden biri, iki ülke arasındaki savunma ve havacılık işbirliğinin geliştirilmesi. Baykar'ın kısa süre önce Piaggio Aerospace şirketini satın alması, kısa süre sonra da Leonardo ile imzaladığı işbirliği anlaşması, bu kapsamda önemli dönüm noktalarını teşkil ediyor.

Türkiye'nin İtalya ile havacılık ve uzay alanındaki işbirliğinin geçmişini 1970'li yıllardan başlatmak mümkün. Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) modernizasyonu kapsamında AB-204 / 205 tipi genel maksat ve AB-204AS ve AB-212ASW donanma helikopterleri ile F-104S avcı uçaklarının tedariki ile başlayan bu süreç, 1990'lı yıllardan itibaren SF-260D eğitim uçağı montajı, sonrasında da Meltem (ATR-72ASW) ve Martı (AB-412EP) programları ile devam etti. Göktürk-1 projesi ile de uzay sektöründe işbirliğinin temelleri atıldı.

Küresel ve bölgesel jeopolitik gelişmeler şimdi iki ülkeye de bu işbirliğini bir sonraki aşamaya taşımak için önemli fırsatlar sunuyor. Bu fırsatları; Türkiye'nin havacılık - uzay sektörünün gelişim süreci ve günce programları ile birlikte Centro Studi di Politica Internazionale (CeSPI) için kaleme aldığım "Türkiye’s Rise in Aerospace Industry and Cooperation with Italy" başlıklı makalemde inceledim.

Makaleye buradan ulaşabilirsiniz.

Siyah Gri Beyaz 20 Yaşında

Eser: "Portrait of Diego Martelli"
Edgar Degas

Başlarken "neden" değil yalnızca "nasıl" sorusu için yanıtım vardı kafamda, o da epey basitti: Yazmak ve yayımlamak.

Şimdi dönüp baktığımda, Siyah Gri Beyaz'ı 20 yıl önce başlatırken aslında bunu neden yaptığımın da en başından belli olduğunu anlıyorum. Siyah Gri Beyaz'ın kendisi için.

Evet, Siyah Gri Beyaz 20 yaşında. İlgi duyduğum ve araştırdığım, çalıştığım konularda düşündüklerimi, bildiklerimi ve gördüklerimi paylaştığım bu blog, 20 yılda benim için yoldaş, not defteri ve öğretmen karışımı. Bu süre zarfında hayatımda, Türkiye'de, dünyada büyük değişimler oldu. Pek çok şey öğrendim ve pek çok hata yaptım ve doğru bildiğim pek çok şeyin yanlış olduğunu gördüm. Siyah Gri Beyaz'a kaydettim bir kısmını, belki istediğimden daha azını.

Bu süreçte önce "Dört Deniz Bülteni" ardından da "Silahlar ve Tereyağı" gibi iki güzel yan proje çıktı ortaya. Siyah Gri Beyaz'daki yazılarımda olduğu gibi bunların da yarattığı ilgi ve etkilere tanık oldukça hala şaşırıyor, mahcubiyetle karışık bir mutluluk duyuyorum (Vesileyle not düşmek isterim, Dört Deniz Bülteni'ni yayımlamaya devam etmeyi planlıyorum. Bunun için bazı yazılım altyapısı denemeleri yapıyorum).

"Nereye kadar" sorusuna da bir yanıtım yok. "Gittiği yere kadar" demek en kolayı. Ancak 20 yılın sonunda hala ilk günkü heyecan ve enerjiyi taşıdığımı hissediyorsam doğru yanıt "uzun süre" olabilir.

Sadık okura bu süre zarfında bana yoldaşlık ettiği için şükranlarımı sunuyorum.

Öngörü, Belirsizlik ve Troçki

Geçtiğimiz hafta bir şirketimizin üst yönetimine verdiğim eğitimde, Polonyalı tarihçi Isaac Deutscher’in, Bolşevik lider Lev Troçki hakkında yaptığı keskin bir tespiti paylaştım. Deutscher, Troçki’nin ileri görüşlülüğünü şöyle tanımlıyordu:

    “Onun ileri görüşlülüğünün kanıtı, öngörülerinin hiçbirinin henüz gerçekleşmemiş olmasıdır.”

Bu ifade, hem ironik hem de çarpıcıdır. Geleceği öngörmek, yani forecasting yapmak, çoğu zaman çifte bir risk taşır: Hem yanılma ihtimali, hem de haklı çıksanız bile, kimsenin hazır olmaması.

Dronun Ruhu, CONOPS

Ukrayna Savunma Bakanlığı, 2025 yılı içinde tam 4.5 milyon FPV (First Person View) tipi dron satın alacağını duyurdu. Bu rakam, yalnızca Ukrayna'nın savaşta izlediği stratejiyi değil aynı zamanda modern savaş alanının dönüşümünü de yansıtmakta.

Üçüncü yılı geride bırakan Rusya-Ukrayna Savaşı'nda FPV dronlar yaygın şekilde kullanılıyor. Ancak burada önemli olan, FPV dronların kendisi değil, bunların savaş ortamında nasıl kullanıldığıdır. Bu noktada kritik olan ayrım şudur: FPV dronlar zaten vardı; ancak askeri sahada bu şekilde kullanılmaları yeni bir inovasyondu.

Ekonomik Kalkınma İçin Bilgi Üretmek mi Teknoloji Satmak mı?

Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye, ekonomik büyüme için inovasyonu kullanmaya odaklanarak küresel teknolojik alanda dinamik bir oyuncu olma iddiasına sahip. Bu doğrultuda, 10’uncu ve 11’inci Kalkınma Planlarında görüldüğü üzere özellikle teknoloji alanında kalkınma önceliklerinde önemli bir değişim gerçekleşti: Stratejik odak bilgi üretiminden ticarileşmeye kaydı.

Teknolojik ilerlemelere olan artan yatırımıyla Türkiye, uluslararası arenada rekabetçi bir güç olarak kendini konumlandırmayı hedeflemekte. Bu hedef doğrultusunda kamunun ana stratejisi, fikrî sermayeyi somut ekonomik kazanımlara dönüştürme çabası ekseninde şekillenmiş durumda. Ticarileşme (ya da ürünleşme), sürdürülebilir kalkınma ve küresel rekabet gücünün artırılması için önemli bir itici güç olarak ele alınıyor.

Ülke bu dönüşüm aşamasında ilerlerken, bilgi ile ticari fırsatlardan yararlanma arasındaki denge, Türkiye'nin teknolojik olarak gelişmiş ve ekonomik olarak canlı bir geleceğe doğru gidişatını şekillendirmede önemli hale geliyor.

Erdil ve Akçomak'ın (2021) raporunun da vurguladığı gibi, Türkiye bilim, teknoloji ve inovasyon (BTİ) politika yapımında altı ana konuya odaklanmış bulunuyor:

• Sektör-odaklılık yerine teknoloji-odaklılık,
• Yerli ve milli teknoloji üretimi,
• Bilgi yaratmadan ziyade ticarileştirmenin ön planda olması,
• Yüksek teknoloji, yüksek katma değerli ürünlerin önceliklendirilmesi,
• Dijital dönüşüm
• Ortak yaratım

Altı eğilimden, odak noktasının bilgi yaratımından ticarileştirmeye kayması, neoklasik ve evrimsel ekonomi okullarının BTİ politika yapımındaki rolü hakkında ebedi ve ezeli bir tartışmaya değindiği için özel ilgiyi hak ediyor. Bu değişimin ana nedenlerine girmeden önce, bilginin ticarileştirilmesiyle ilgili politika yapım yönünü genişleteceğim.

Defence Studies: Balancing Aspiration and Reality: Autarky in Turkish Defence Industrial Policy

Prof. Dr. Serhat Güvenç, Doç. Dr. Sıtkı Egeli ve Dr. Çağlar Kurç ile birlikte, "National Defence Industry: From an Enabler of Turkey’s Pursuit of Strategic Autonomy to a Bridge between Turkey and Europe" projesi kapsamında yürüttüğümüz araştırmanın bir özeti niteliğindeki, "Balancing aspiration and reality: autarky in Turkish defence industrial policy" başlıklı makalemiz, Defence Studies dergisinin son sayısında yayımlandı.

Bibliyografya: Rusya - Ukrayna Savaşı

24 Şubat 2022 tarihinde Rus ordusunun Ukrayna'yı işgali ile başlayan savaş, neden olduğu yıkımın yanında askeri, politik ve toplumsal düzlemlerde derin değişim ve dönüşümleri tetikledi. Bunları anlamlandırmaya ve geleceğe dair öngörülerde bulunmaya çalışmak oldukça zor. Zira devam eden bir süreç söz konusu ve açık kaynaklara yansıyan büyük miktarda verinin hangisinin, ne kadarının güvenilir olduğunu da ölçmek mümkün değil.

Veri miktarının büyüklüğü, konuyu farklı yönlerden ele alan çalışmaların sayısına da yansıyor doğal olarak. Aşağıdaki listede, Rusya - Ukrayna Savaşını, savaşın geneli ile askeri inovasyon, teknoloji ve savunma sanayii açılarından ele alan kitap, rapor, makale ve yazıları derledim. Fırsat buldukça güncelleyeceğim.

Harekât Ortamının Dönüşümü ve Kalite - Test Süreçlerine Etkisi

HAVELSAN tarafından "yazılımda kalite" teması ile  düzenlenen Kalitech '25 Kalite Zirvesi, 11 Şubat günü HAVELSAN Teknoloji Kampüsü'nde gerçekleştirildi. Zirvede ben de "Harekât Ortamının Dönüşümü ve Kalite - Test Süreçlerine Etkisi" başlıklı bir konuşma yaptım. 

Açılış konuşmalarını Savunma Sanayii Başkanlığı Sanayileşme ve Stratejik Planlamadan Sorumlu Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Ihsan Kaya ile Kalite, Test ve Sertifikasyon Daire Başkanı Tolga Sayın ile HAVELSAN Kurumsal Gelişim Genel Müdür Yardımcısı Semih Demirtoka ve Kalite ve Süreç Yönetimi Grup Müdürü Hüseyin Savaş'ın yaptığı zirvenin ilk oturumunda Hacettepe Universitesi Endüstri Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Murat Caner Testik "Makineler Çağında Kalite", İstanbul Teknik Üniversitesi Ulusal Yazılım Sertifikasyon Müdürü Prof. Dr. Burak Berk Üstündağ "Yazılım Test ve Kalite Yönetiminde Üretken Yapay Zeka", Testinium Genel Müdür Yardımcısı Sedat Zencirci "Yazılım Kalitesi ve Verimlilik Etkisi" konulu sunumlarını gerçekleştirdi.

İkinci oturumda ise HAVELSAN Test Mühendisliği Grup Müdürü Kadir Herkiloglu "Yazılım Kalitesi ve Test: En İyi Uygulamalar ve Güncel Trendler", Danışman Prof. Dr. Asim Egemen Yilmaz "Yazılım Kalitesinin Finansal Dönüşümü ve Kalite: Hatalardan Tasarrufa, Mükemmellikten Kâra" başlıklı sunumlarını yaptılar. 

Yazılım Kalitesinde Gelecek Trendler ve Teknolojiler" konulu panelde ise ROKETSAN Kalite Direktörü Özgüç Onur Güderi, STM Kalite, Test ve Süreç Yönetimi Müdürü Ertuğrul Balaban, TRTEST Siber Güvenlik Direktörü Mustafa Yılmaz ile MilSOFT Strateji ve Kalite Yönetimi Direktörü Burak Baysak konuşmacı oldu.

Konuşmamın ana teması, jeopolitik, teknolojik ve askeri faktörlerin etkisiyle hızla değişip dönüşen ve belirsizliklerin daha da arttığı harekât ortamı ihtiyaçlarına yanıt verebilmek için adaptasyon kabiliyetinin geliştirilmesi; özgün ulusal ihtiyaçlarımızı karşılayacak standart, metodoloji ve işbirliği kültürünü geliştirmemiz gerekliliği idi.

Şöyle ki:

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 75: Hassas Güdümlü Silah Sistemlerinde Son Gelişmeler

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişbeşinci bölümünde hassas güdümlü silah sistemi tasarımında güncel gelişmeler, harekât konsepti ve kullanım şekilleri, ürünleri şekillendiren ihtiyaçları konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 75: Hassas Güdümlü Silah Sistemlerinde Son Gelişmeler

Savunma ve Havacılık Sanayii 2023 Performans Raporu ve Bazı Değerlendirmeler

Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği (SASAD), 2023 Performans Raporu'nu yaklaşık bir yıl gecikme ile sessiz sedasız yayımladı.

Önceki yıllardaki sürümlerin aksine 2023 performan raporu, veri ve göstergelerin yorumu ve genel değerlendirmelere -Yönetim Kurulu Başkanı Osman Okyay'ın sunuşu haricinde- yer vermemiş. 

SASAD sektör performans raporları, dernek üyesi şirketlerin sağladığı veriler ile hazırlanıyor. Bu da, rapordaki gösterge ve verilerin kapsamının, dernek nüfuz alanı ile sınırlı olması anlamına geliyor. SASAD'ın 2023 itibariyle 300'e yakın üyesi bulunuyor, ancak Baykar SASAD üyesi değil. Türkiye'nin açık ara en fazla savunma - havacılık ihracatı yapan Baykar'ın ciro, istihdam, yurt dışı satış geliri gibi verileri rapordaki verilere dahil mi, yorum yapmak mümkün değil. Zira raporda verilerin hazırlanma metodolojisine dair herhangi bir bilgi verilmemiş. 

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 74: Trump ABD'yi (ve Dünyayı) Nereye Götürecek?

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişdördüncü bölümünde ABD'nin 47'nci Başkanı Donald Trump'ın politikaları ve stratejisi, bunların küresel etkileri, yeni düzen ve denklemleri konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 74: Trump ABD'yi (ve Dünyayı) Nereye Götürecek?

Teknoloji Transferi ve Ekonomik Kalkınma

Teknoloji transferi süreci
(Kaynak: University of Kansas)

Teknolojinin yayılması kavramı, iktisadi kalkınmanın temel itici güçlerinden olarak kabul edilmekte. Adam Jaffe'nin de (2015) vurguladığı üzere, bu kavramın altında bir takım karmaşık süreçler ve mekanizmalar bulunuyor. Teknolojinin transferi ya da yayılması, kendi başına bir katalizör görevi görmüyor. Teknoloji yayılmasının nihai hedefi farklı bağlamlarda bütünleştirilmesi ve kullanılması olsa da, bu süreç ne tekdüze ne de basittir ve genellikle önemli zaman ve yerel koşullara uyum gerektirir.

Mevcut literatürün çoğu, doğrudan yabancı yatırım (Foreign direct investment; FDI) ve çokuluslu faaliyet gibi ölçütleri göz önünde bulundurarak teknoloji yayılmasını makro düzeyde incelerken, bu süreci yönlendiren belirli mekanizmalara ve bağlamsal farklılıklara daha az dikkat ediliyor. Bu farklılıkların en başında ülkelerin kendilerine özgü koşulları yer alıyor. Yetişmiş insan gücü, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları, destek ve teşvik mekanizmaları, bilim, teknoloji ve inovasyona dair toplumsal mutabakat ve ülkü birliği, bu farklılıklardan bazıları. Teknoloji transferinin ve nihayetinde özümsenmesinin gerçekleşmesi, bu etkenlere doğrudan bağlı. Başka bir deyişle teknolojinin transfer edilebilmesi için "alan" ve "veren" tarafın bazı ön şartları sağlıyor olması gerek.

Başlıksız

Eser: "Solitude at Dusk"
ChatGPT, OpenAI

Dünya için de benim için de çok hareketli bir yıl oldu 2024. Planladığım bazı şeyleri yaptım (bazılarını yapamadım); planlamadığım bazı şeyleri gerçekleştirdim ve adına fırsat dedim ve aynı zamanda keyifli (ve keyifsiz) bazı süreçleri yönetmem gerekti. Pek çok artı ve eksi bir arada aynı heybeye doldu özetle. 

Dünyanın dönüş hızı daha da arttı sanki. Dünyanın, bölgenin, ülkenin bir şeylerin arefesinde olduğu hissi daha da yoğunlaştı. "Bir cisim yaklaşıyor!" Ama ne? Küresel sistemin mevcut durumuna, artan gerilim ve çatışmalara bakılacak olursa pek de hayırlı değil gibi. 

Böyle zamanlarda rijid planlardan ziyade alternatifleri çoğaltmaya odaklanmak gerek. Belirsizliklerin, öngörülemezliklerin artığı (ya da hep fazlaydı belki?), görüş mesafesinin iyice düştüğü dönemlerde ayakları sağlam basmak gerek. 

Bunun için de uyanık olmak gerek. Devlet olarak da birey olarak da. 

Siyah Gri Beyaz okuruna bu zor süreçte bol şans diliyorum.


Not: Dört Deniz Bülteni'ni bir süredir hazırlamıyorum, daha doğrusu hazırlayamıyorum. Aylık ortalama 200 ila 400 arası haber ve makale taramamı gerektiren bu bültene, son iki senede iş ve akademik çalışmalarım nedeniyle giderek daha az vakit ayırabilir hale gelmiştim. Devam edip etmeyeceğime henüz karar vermedim. 2025'te tamamlamam gereken kitap başta olmak üzere başka proje önceliklerim bulunuyor. Bültenin müdavimlerinden özür diliyorum.

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 73: Suriye İç Savaşı'nın Sonu ve Sonrası

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişüçüncü bölümünde Suriye'de 13 yıl süren iç savaşın sona ermesi ve muhtemel gelişmeleri konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 73: Suriye İç Savaşı'nın Sonu ve Sonrası

Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 72: İkinci Trump Döneminde Dünyayı Neler Bekliyor?

Silahlar ve Tereyağı podcast'in yetmişikinci bölümünde ABD'de seçimi kazanan Donald Trump'ın göreve gelmesiyle birlikte küresel ölçekte gerçekleşmesi olası siyasi, teknolojik ve endüstriyel gelişmeler, değişim ve dönüşümleri konuştuk.

Siyah Gri Beyaz · Silahlar ve Tereyağı - Bölüm 72: İkinci Trump Döneminde Dünyayı Neler Bekliyor?

Rapor: Adapting Security: Turkiye’s Defence Industry: Which Way Forward?

Türk savunma sanayii, ülkenin dış politika tercih ve yönelimlerinden doğrudan etkilenmekte ve benzer şekilde bir yol ayrımına gelmiş bulunmakta. Önümüzdeki birkaç yıl içinde alınacak kararlar, sonraki on yıllar boyunca savunma sektörünün geleceğini şekillendirecektir. Karar alıcıların değerlendirmesi gereken iki kritik husus bulunuyor: Hangi ülkeler Türkiye'nin en işbirliği ortakları olacak ve hangi savunma sanayi sektörlerine ya da alt başlıklarına öncelik verilmeli?

Ankara'nın izleyebileceği genel olarak beş olası dış politika tercihi bulunmakta. Bunların her birinin kendi tarihsel bağlam ve gelişim süreci var.Bu beş alternatif, "İzolasyonist", "Yeni Ufuklar", "Yön Değiştirme", "Koruma" ve "Batı'ya Dönüş" olarak sınıflandırılabilir.

İzolasyonist bir yaklaşım, Türkiye'nin savunma sanayii için en zararlı yaklaşım olacaktır ve onu İran ve Kuzey Kore'ninkilerle benzer bir konuma yerleştirecektir. Sektör Batı savunma-endüstriyel ekosistemine oldukça entegre olduğundan, Batılı ortaklarla ilişkilerin kesilmesi ülkenin savunma-endüstriyel kapasitesini ciddi şekilde akamete uğratacaktır.

Yeni Ufuklar yaklaşımı, 1960'ların ortalarında başlayan ve daha yakın zamanda askeri diplomasi ve savunma ihracatı ile inşa edilen Küresel Güney -özellikle Orta Doğu, Afrika ve Asya- ile etkileşime dayanacaktır. Bunun ileride Türk politikasının bir parçası olarak kalması oldukça olasıdır.

Türkiye, rotasını değiştirerek Batılı müttefiklerinden uzaklaşabilir ve Rusya, Çin veya her ikisine daha yakınlaşabilir. Ancak, bu tercihin savunma sanayiine pozitif etkisi çok sınırlı olacaktır.

Ankara, bir denge yaklaşımıyla Doğu ve Batı arasında daha nüanslı bir duruş benimseyebilir. Bu, Türkiye'nin 1920'ler ve 1930'lardaki dış politikasının izlerini taşıyacaktır. Ancak uluslararası siyasi ortamın son birkaç yılda daha da iki kutuplu hale geldiği, ABD ve Çin'in önderlik ettiği iki blok arasında giderek daha fazla bölündüğü göz önüne alındığında, bu yaklaşım özellikle savunma sektöründe çok zor olacaktır.

Türkiye'nin Batılı müttefikleriyle ilişkilerini iyileştirmek için çalışacağı "Batı'ya Dönüş", zorluklarla karşılaşmadan daha ulaşılabilir ve daha az riskli görünüyor. İlerleme, yalnızca Türkiye'nin değil, aynı zamanda bu konuda geçmiş performansları Türk bakış açısından pek de cesaret verici olmayan Batılı ortakların olumlu ve yapıcı tavrına bağlı olacaktır. Ankara için bu yaklaşımın iki bölümü olabilir: Batılı güvenlik kurumları aracılığıyla çok taraflı iş birliğini sürdürmek ve daha istekli Batılı müttefiklerle ikili ilişkilerini geliştirmek. Çok taraflı yolu izleyen Türkiye, NATO aracılığıyla iş birliği yaparken Avrupa Birliği aracılığıyla olduğundan daha fazla başarı elde etti. İkili olarak, ABD ile ilişkileri son 20 yılda önemli ölçüde kötüleşti ve önümüzdeki birkaç yıl içinde tamamen toparlanması pek olası görünmemekte. Öte yandan Fransa ve Almanya dahil olmak üzere bazı Avrupa ülkeleriyle ilişkilerin gergin kalması son derece muhtemeldir - ancak İtalya, Polonya, Romanya, İspanya ve Birleşik Krallık ile işbirliği ve ilişkilerin seyri umut vericidir.

İkinci önemli karar savunma-endüstriyel alanda uzmanlaşma ya da önceliklendirme ile ilgilidir. Ankara'nın 2004'ten bu yana tüm gereksinim yelpazesinde giderek daha sofistike ekipman geliştirme stratejisinin sürdürülebilirliği şüphelidir. Türkiye'nin büyüyen yeteneklere sahip olduğu bazı sistem ve platform alanları umut vericidir. Ancak bu çabalar, teknoloji transferini düzenlemek ve savunma-endüstriyel iş birliğinin genel örüntüsünü yönlendirmek için kapsamlı ve tutarlı bir ihracat çerçevesiyle birleştirilmelidir.

Prof. Dr. Serhat Güvenç, Doç. Dr. Sıtkı Egeli ve Dr. Çağlar Kurç ile birlikte, "National Defence Industry: From an Enabler of Turkey’s Pursuit of Strategic Autonomy to a Bridge between Turkey and Europe" projesi kapsamında kaleme aldığımız ve International Institute for Strategic Studies (IISS) tarafından yayımlanan "Turkiye’s Defence Industry: Which Way Forward?" başlıklı raporumuz, yaklaşık 1.5 yıl süren bu kapsamlı projenin sonunda Türkiye'nin önündeki tercihleri ve bu tercihlerin arka planını analiz ediyor.

Rapora buradan ulaşabilirsiniz.