İsviçre'nin Gripen Seçimi: Maliyet - Etkinlik Nedir?

İsviçre, hava kuvvetleri hizmetindeki Northrop F-5E/F Tiger savaş uçaklarını yeni nesil modern bir savaş uçağı ile değiştirmek için Partial Tiger Replacement (Tiger Kısmî İkamesi) adlı bir tedarik programı yürütüyor. Proje kapsamında  Teklife Çağrı Dosyası 07.01.2008 tarihinde yayınlandı. Saab JAS-39C/D Gripen, Eurofighter EF-2000 Typhoon ve Dassault Rafale ile teklif verdi. [1]

Her ne kadar tedarik edilecek uçak sayısı 20 - 30 arası gibi çok yüksek olmayan bir miktarla sınırlı olsa da, ihale özellikle Eurofighter ve Dassault arasında büyük çekişmeye sahne oldu. Zira her iki firma da dünya çapında çok iddialı projelerde rakiplerdi ve İsviçre ihalesindeki teknik değerlendirme ve karşılaştırma sonuçları, bu uçakları söz konusu büyük ihalelerde avantajlı konuma geçirebilirdi.

İhale süreci devam ederken, İsviçre Hava Kuvvetleri'nin teknik değerlendirme raporunun basına sızması ve raporun içeriği büyük gürültü kopardı. Zira rapor, teknik olarak Dassault Rafale'yi ilk sıraya koyarken pek çok kriterde Eurofighter Typhoon'un beklentilerin son derece altında bir kabiliyete sahip olduğu dikkat çekiyordu. Üçüncü aday olan Gripen ise en düşük maliyetli çözüm olarak öne çıkıyordu.[2]

Tüm bu gürültüden sonra 30.11.2011 tarihinde Gripen'ın seçildiği duyuruldu. 100% oranında offset içeren teklif ile İsviçre Saab'dan 22 adet Gripen E alacak. Gripen NG modeli üzerine şekillendirilmiş bu uçaktan aynı zamanda İsveç Hava Kuvvetleri de kısa süre önce tedarik kararı almıştı.

İşte bu projenin ayrıntıları için Air Forces Monthly dergisinden Georg Mader, emekliye ayrılmadan hemen önce İsviçre Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Markus Gygax ile bir röportaj gerçekleştirdi. Sorulara oldukça açıksözlü ve ayrıntılı yanıtlar veren Gygax'ın beyanlarının satır aralarında modern hava kuvvetlerinin önündeki teknik ve ekonomik soru ve sorunlara dair ipuçları da bulmak mümkün.

Air Forces Monthly dergisinin Ocak 2013 sayısında yayınlanan röportajın Gripen tedarik projesi ile ilgili kısmını Türkçe'ye çevirerek aşağıda sundum. Ayrıca kendi değerlendirmelerimi de sonuna ekledim.

Türkiye TX / FX Projesinde Ortağını Seçti: İsveç

TX / FX projesinde ciddi bir karar eşiği çoktan geçilmiş de haberimiz yokmuş...

ABD merkezli modelleme ve simülasyon şirketi Ternion'un, internet sitesinde 2 Şubat günü yayınlanan kısa bir bilgi notuna göre, TAI, TX / FX projesinin kavramsal tasarım çalışmalarında kullanmak üzere bu firmanın FLAMES isimli simülasyon yazılımını satın almış. Aynı firmanın 29 Mart tarihli bilgi notuna göre ise, TAI, söz konusu yazılım için kendi tesislerinde eğitim hizmeti almış.

Ternion firması, TAI'nin projede tasarım çalışmalarını Saab ile birlikte yürüttüğü bilgisini eklemiş. Nitekim firmanın web sitesi incelendiğinde Saab firmasının da tecrübeli bir FLAMES kullanıcısı olduğu görülüyor.

Dolayısıyla, TX / FX projesindeki yabancı teknoloji sağlayıcısı ortağın kim olduğu sorusu yanıtını bulmuş görünüyor: İsveç (Saab).

Bu ayrıca, Türkiye'nin TX / FX için Güney Kore ile bir ortaklığa gitmeyeceği anlamına da geliyor.

Taktik Savaş Uçağı Pazarına Genel Bir Bakış

Küresel ekonomik kriz etkisini her alanda hissettirmekte. Buna paralel olarak dünya çapında çok sayıda ülkenin savunma bütçesi daraldı; pek çok projede yavaşlama, ertelenme, ötelenme ya da sayı / bütçe indirimi yoluna gidildi.

Doğaları gereği, hizmete alınmalarından emekliye ayrılmalarına kadar geçen sürenin ve eğitim, işletme ve idame maliyetlerinin en yüksek olduğu savunma sistemlerinden olan taktik savaş uçakları da bu durum değişmedi. Ancak ilginç bir şekilde 2011 sonu 2012 başı, bir seri çok ilginç gelişmeye sahne oldu. Birleşik Arap Emirlikleri, Hindistan, Japonya, Umman ve İsviçre'den gelen alım kararları, sektörü hareketlendirdi.

Dünya genelinde taktik savaş uçağı pazarındaki güncel durumun fotografını şu şekilde çekmeye çalıştım:

Bulgaristan (Bir Kez Daha) Savaş Uçağı Alım Süreci Başlattı

Ekonomik sorunlarla boğuşan ve savunma projeleri sekteye uğrayan Bulgaristan, hava kuvvetlerinin muharip gücünü modernize etmek için uzun süredir plan aşamasında bekleyen yeni savaş uçağı tedarik projesinde ilk somut adımı attı.

Jane's Defence Weekly'den Grzegorz Holdanowicz imzasıyla 07.02.2011 tarihinde yayınlanan habere göre, Bulgar Savunma Bakanlığı, en geç 2015 yılında hizmete girecek şekilde 8 adet yeni üretim ya da ikinci el çok görevli savaş uçağının tedariği için bir Bilgi İstek Dosyası (BİD; Request for Information; RfI) yayınladı.

Gripen Bulgaristan'ın Peşini Bırakmıyor

Brezilya F-X2 projesinde Dassault Rafale'ye karşı son kozlarını oynayan Saab Gripen, Romanya'nın ABD'den ikinci el F-16 alım kararı ile büyük bir darbe yemişti. Bu başarısızlığın hemen ardından firma, 2006 yılından bu yana takip ettiği Bulgaristan'ın modern savaş uçağı ihtiyacı ile ilgili olarak yeni bir hamle yaptı.

Defense Technology News'in haberine göre Saab, Bulgaristan'a ikinci el F-16 fiyatına Gripen teklif etmiş durumda. Firmanın Bulgaristan temsilcisi Daniel Boestad, Gripen teklifinin, düşük işletme - idame maliyetleri ve daha az bakım personeline ihtiyaç duyulması gibi etkenler nedeniyle ikinci el F-16 ya da MiG-29'a göre çok daha avantajlı olduğunu belirtmiş.

Ancak Gripen'in işi Bulgaristan'da çok zor. Aynı Romanya gibi ciddi ekonomik sorunları olan ve savunma projeleri tamamen olmasa bile sekteye uğramış ülkenin tercihinin ABD'den ucuza ikinci el F-16 alımı olması büyük bir sürpriz olmayacaktır.

Brezilya, Danimarka ve Hindistan projelerinde yer alan ve harıl harıl yeni ihrac müşterisi arayan Saab, bel bağladığı NATO üyesi olan eski Doğu Bloğu ülkelerinde umduğunu pek bulamayacak gibi. Bir diğer ciddi müşteri adayı olan Hırvatistan'da da ibre F-16'ya kayıyor gibi.

Brezilya F-X2 İhalesinde Gripen Önde (mi?) - Gelişmeler

Gripen'ın Brezilya'daki şansının oldukça yüksek olduğuna dair yeni haberler geliyor. En son İtalyan Selex Galileo firması, F-X2 projesi için önerilen Gripen NG'de kullanılacak AESA radar sisteminin ortak geliştirilmesi için Brezilyalı ATMOS firması ile 5 Ocak'ta bir mutabakat muhtırası imzalamış.

Jane's Defence Industry'nin 06.01.2010 tarihli haberine göre Vixen 1000E/ES05 Raven adlı radarın geliştirilmesi için Brezilyalı ATMOS firmasına teknoloji transferi ve bazı parçaların üretimi verilecek. ATMOS ayrıca radarın üçüncü ülkelere satışında da pay sahibi olacak.

Brezilya F-X2 İhalesinde Gripen Önde (mi?)

DefenseNews haberine göre Brezilya Hava Kuvvetleri'nin tercihi Gripen'dan yana. Haberin kaynağı Brezilyalı Folha de Sao Paolo gazetesinin ele geçirdiği ve Brezilya Hava Kuvvetleri tarafından hazırlanmış bir rapor.

Bu rapora göre Rafale, Brezilya HvK'nin ikinci tercihi bile değilmiş. Gripen'dan sonraki tercih F/A-18E/F Super Hornet olarak belirlenmiş.

Brezilya Devlet Başkanı de Silva bir süre önce Fransız Devlet Başkanı Sarkozy ile görüşmesinden sonra, Rafale için görüşmelere başlanacağı gafını yapmıştı. Devlet Başkanı'nın bu açıklamasından sonra Brezilya Savunma Bakanlığı, ihalenin henüz tamamlanmadığı, nihai kararın verilmediği şeklinde düzeltme yayınlamak zorunda kalmıştı.

Güney Afrika'ya EMB-145 Erieye HEİK Sistemi

Flight Global'in haberine göre son yıllarda hızlı bir modernizasyon faaliyeti yürüten Güney Afrika, havadan erken ihbar ve kontrol (HEİK) uçağı tedariğini tartışıyor. HEİK uçağı ihtiyacının gerek EEZ (Economic Exclusion Zone) gerekse 2010 Olimpiyat Oyunları güvenliği çerçevesinde gündeme geldiği belirtilmiş. HEİK için gündemdeki aday, Embraer EMB-145 platformu üzerindeki Ericsson Erieye sistemi.

Bulgaristan'da Gripen Avantajlı

Daha önce Bulgaristan'ın yeni savaş uçağı ihtiyacı kapsamında İsveçli Saab'ın yaptığı Gripen teklifini aktarmıştım. Air-Attack'ın haberine göre ihalede Gripen oldukça avantajlı konumda:

Bulgaristan'a Saab Gripen Teklifi

Bulgar mediapool sitesinin haberine göre İsveç'in Saab firması Bulgaristan'a JAS-39 Gripen hafif çok rollü savaş uçaklarına dair cazip bir teklif sunmuş bulunuyor. Teklif 12 tek, 4 çift kişilik olmak üzere 16 uçaği kapsıyor ve yoruma göre F-16'dan 20% daha ucuz ve değişik kredi opsiyonlarını içeriyor.

Bilindiği gibi Bulgaristan'ın yeni nesil savaş uçağı ihtiyacı çerçevesinde ABD Boeing firması F/A-18E/F Super Hornet teklif etmişti.

Saab, kısa süre önce Norveç ve Danimarka'nın ihtiyaçlarına yönelik olarak tasarladığı Gripen N ve Gripen DK modellerini tanıtmıştı.

Pakistan'ın Saab 2000 HEİK Alımı

Pakistan İsveç'ten 1 milyar dolar karşılığında Saab 2000 uçağına monteli Ericsson ERIEYE HEİK (hava erken ihbar ve kontrol) sistemi satın alıyor. Tedarik edilecek 14 Saab 2000 uçağından yedisi ERIEYE sistemi ile donatılarak HEİK görevine verilecek, diğer yedisi ise Pakistan International Airlines'İn hizmetten ayrılan Fokker uçaklarının yerini alacak.

İsveç'in İhtiyaç Fazlası JAS-39 Gripen Satışı

İsveç Hava Kuvvetleri Komutanı Håkan Syrén, Svenska Dagbladet gazetesine yaptığı açıklamada envanterdeki 170 civarındaki JAS-39 Gripen ön hat savaş uçağından 100 civarına ihtiyaç duyduklarını, geriye kalan 65 - 70 civarındaki Gripen'ın ihtiyaç fazlası olarak satılabileceğini açıkladı. Syrén'in beyanatına göre satıştan yaklaşık 20 milyar İsveç Kronu (yaklaşık 2.7 milyar ABD Doları) gelir elde edilmesi bekleniyor.