Avrupa'da Denizaltı Savaşları

Derinlerin sessiz bekçileri denizaltılar, sessizlik ve görünmezlik yetenekleri ile, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ülkelerin en stratejik silahları olageldiler. Savaş dışı harekât, barışı koruma ve tesis etme görevleri, özel kuvvet ve istihbarat oeprasyonlarının önem kazandığı özellikle son on yıllık süreçte denizaltıların önemi daha da arttı.

Bu durum, Asya - Pasifik'in ön plana çıkması; deniz korsanlığı; enerji ve ticaret hatlarının güvenliği; Suriye, Libya, Irak gibi çatışmalara çokuluslu müdahaleler gibi harekâtların artması ile birleşince, dünya genelinde denizaltı geliştirme ve tedarik projelerinin seyrinde önemli değişiklikler oldu.

Modern denizaltı geliştirme faaliyetlerinde, özellikle Avrupa'da, tam da bu sınıf gemilerin hak ettiği biçimde sessiz, derinden ama çok şiddetli bir savaş yaşanmakta. Bu savaşa yakından bir bakış, yakın gelecekteki denizaltı tasarım eğilimlerine ilişkin fikir sağlayabilir.

Asya Denizaltı Pazarından İki Haber

Tip 206A

Tayland Almanya'nın emekliye ayırdığı Tip 206A denizaltılarından iki adet alıyor. Satış bedeli 220 milyon Dolar; bütçeden pay ayrılmasını müteakip 2012'de sözleşme imzalanacakmış. Taylandlılar 206'dan önce Güney Kore'den Tip 209, Çin'den Tip 039 ve İsveç'ten Gotland alımı için görüşmeler yapmışlar.

Öte yandan Tayland Savunma Bakanlığı'nın Kasım 2007'de açıkladığı 10 yıllık modernizasyon ve tedarik planına göre iki adet AIP dizel elektrik denizaltı için 40 milyar Baht (USD 1,282,000,000) ayrılmıştı.

Bu arada Pakistan, sonuçsuz kalan Almanya'dan üç adet Tip 214 AIP denizaltı alımı yerine Çin'den 6 adet denizaltı alımı için sözleşme görüşmelerine başlamış durumda.

AIP Dünyasında Son Durum

Dizel elektrik denizaltılara, nükleer denizaltılar kadar su altında kalma imkânı sağlayan AIP teknolojisi, doğal olarak çok sayıda donanmanın dikkatini çekmiş durumda. Pek çok ülke envanterindeki eski denizaltıları AIP tahrik sistemine sahip olanlarla değiştirmek ya da mevcut denizaltılarına bu kabiliyeti eklemek için çalışmalar yürütmekte.

AIP piyasasındaki son durum şu şekilde:

3. Deniz Sistemleri Semineri

 
İlki 21 Ekim 2008’de düzenlenen Deniz Sistemleri Semineri’nin üçüncüsü, Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Kongre ve Kültür Merkezi’nde (KKM) gerçekleştirildi.

İki gün süren seminer, askeri denizcilik alanında faaliyet gösteren ana ve alt yüklenici firmalar ile yan sanayi, üniversite ile son kullanıcı ve tedarik makamlarını buluşturmayı hedefliyor. Bu yıldan itibaren Savunma Sanayii Müsteşarlığı’nın ev sahipliğinde düzenlenen etkinliğe ayrıca yerli tersanelerin yanı sıra yabancı askeri gemi üretici firmalardan da ilk kez katılım gerçekleştiriliyor.

ODTÜ KKM’deki konferans salonlarındaki sunumlar ve açık alanlardaki sergilerden oluşan seminerin açılış konuşmasını, Deniz Sistemleri Semineri'ni hayata geçiren ve bu konuda yoğun çabalar harcayan E.Y.Müh.Kd.Albay Zafer Betoner yaptı.

Taraf Gazetesi Yazarı Süleyman Yaşar'ın "Angela Merkel Niye Geldi" Başlıklı Makalesine Gönderdiğim Yanıt

Taraf Gazetesi yazarı Süleyman Yaşar bugünkü köşesinde, Alman Şansölyesi Angela Merkel'in Türkiye ziyaretini, Tip 214 denizaltı projesi ile ilişkilendiren bir yazı kaleme almış. Yazıda çok sayıda hatalı bilgi ve daha vahimi okuyucuyu yanlış yönlendirme çabası sezdim. Kendisine bir e-posta gönderdim. Aşağıda önce kendisinin yazısını, ardından gönderdiğim e-postayı ekliyorum.

Portekiz'de Ekonomik Kriz ve Tip 214'ler

Reuters'in haberine göre, Yunanistan'la birlikte ekonomik krizle boğuşan bir diğer Avrupa ülkesi, Portekiz, krizden çıkış için acil ekonomik önlem paketi açıkladı. Taslak plana göre kamu harcamalarında büyük kısıntılara gidilecek, savunma alımlarında 40%'a varan kesinti öngörülüyor.

Bu konunun Papanikolis ile ilgisi ise şu: İnşası tamamlanan ancak Yunan Deniz Kuvvetleri tarafından kabul edilmeyen Papanikolis'in üçüncü ülkelere satışı söz konusu idi ve bu satış ile ilgili olarak en muhtemel adayların başında Portekiz'in adı telaffuz edilmekteydi. Halihazırda Tridente sınıfı ve Tip 214 "muadili" iki adet Tip 209PN modeli denizaltıyı hizmete almaya hazırlanan Portekiz'in, orijinal tedarik planında opsiyon yer alan üçüncü Tip 209PN olarak, Papanikolis'i alabileceği değerlendirilmekteydi. Zira alt sistem ve genel tasarım bakımından Tip 214 ile Tip 209PN arasında neredeyse hiçbir fark bulunmuyor; ülke bazındaki bazı özelleştirmeler hariç (Ayrıca bkz: "Yunanistan İki İlave Denizaltı Sipariş Ediyor", "Greek Submarine Force").

2004 yılında denize inen Papanikolis Kiel tersanesinde, 2007 - 2008 arasında denize inen Pipinos, Matrozos ve Katsonis ise Skaramanga'da kızakta beklemekte. Zaman Yunan Deniz Kuvvetleri'nin aleyhine işlemekte ve iflasın eşiğindeki Yunan ekonomisi sorunun çözümüne hiç de katkı sağlayabilecek gibi görünmemekte.

Yunan Denizaltılarının Makus Talihi

Jane's Navy International'de 23.11.2009 tarihinde Tim Fish ve Theodore Valmaz imzası ile yayınlanan habere göre, Papanikolis skandalının çözümü, tam da tahmin ettiğiim şekilde ilerliyor. Yunan Savunma Bakanı Evangelos Venizelos, Yunanistan'daki Skaramanga Tersanesi'nde inşa edilen 3 denizaltının nihai kabul testlerine başlanacağını, Papanikolis'in ise satılacağını teyit etti.

Venizelos ayrıca, Yunan Deniz Kuvvetleri envanterindeki Tip 209 / 1200 sınıfı denizaltıların modernizasyonunu içeren Neptune II projesinin iptalini de teyit etti. Proje kapsamında ilk bot Okeanos AIP yakıt hücresi ve modern komuta kontrol sistemleri ile donatılmış, ancak kabul testlerine başlayamadan proje sözleşmesi HDW tarafından tek taraflı feshedildiği için tersanede beklemeye başlamıştı. Proje ile iki Tip 209 / 1200 sınıfı denizaltının daha modernize edilmesi öngörülüyordu.

Denizaltı Dünyasında Son Gelişmeler

Özellikle 2001’den bu yana sıklıkla telaffuz edilen (ancak şahsî kanaatime göre aslında yeni bir kavram da olmayan) kıyı suları muharebesi (Littoral Warfare), bu ihtiyaca yönelik çözümlere savunma pazarında rağbeti artırmış durumda. Dünya donanmaları artık sadece açık denizlerde seyredecek suüstü ve sualtı gemilerine yatırım yapmıyorlar. Savunma sanayiinin ve donanmaların ilgi odağında, kıyıya yakın (kahverengi) sularda harekât icra edebilecek yetenekte gemiler var. Bu bağlamda, özellikle Basra Körfezi, Aden Körfezi, Malakka Boğazı, Akdeniz gibi “sıcak nokatalar”ın daha da ısınması ile birlikte denizaltıların, bilhassa dizel elektrik denizaltıların popülaritesi daha da artmış durumda.

Bu yazımda, dünya denizaltı pazarındaki güncel gelişmeleri derlemeye çalıştım. Dünyada halen aktif hizmette denizaltı bulunduran ülke sayısı 36. Bu ülkelerin tamamını ve denizaltı filolarının güncel durumları ile en son gelişmeleri derlemek, bir köşe yazısının boyutlarını bir hayli zorlayacak bir çaba olur. O yüzden kendimce en önemli gördüklerimi, mümkün olduğunca yukarıda saydığım sıcak bölge ülkelerini içerecek şekilde sıraladım.

Yunanistan İki İlave Denizaltı Sipariş Ediyor

Jane's Navy International'da 27 Şubat tarihinde Tim Fish imzası ile yayınlanan habere göre, Yunanistan, Alman Thyssen Krupp Marine System firmasına iki yeni denizaltı siparişi vermeye hazırlanıyor. Denizaltılar Tip 209/1400 modeli ve Havadan Bağımsız Tahrik Sistemi'ne (AIP - Air Independent Propulsion) sahip olacaklar.

Bu iki denizaltının siparişi, 2002 yılında sözleşmesi imzalanan Neptune II modernizasyon projesinin de iptali anlamına geliyor. USD 1,040,000,000 tutarındaki Neptune II projesi, Yunan Deniz Kuvetleri (YDzK) envanterinde bulunan 4 adet Tip 209/1200 sınıfı denizaltıdan üçünün, AIP ve modern komuta kontrol ve silah sistemleri ile donatılmasını kapsıyordu. Projenin kapsamında ilk denizaltı, S-118 Okeanos üzerindeki işlemler bitmiş ve denizaltı tekrar denize indirilmişti. Okeanos'un 2010 yılında YDzK hizmetine tekrar girmesi bekleniyor.

Güney Kore'nin İlk Tip 214 Denizaltısı Denize İndirildi

Güney Kore'nin ilk Tip 214 denizaltısı 072 "Son Won Il", bugün Ulsan'daki Hyundai Heavy Industries tersanelerinde denize indirildi. Güney Kore donanması tarafından "KSS-2" tipi olarak adlandırılan bu botlardan 3 adet üretilecek.

Güney Kore Savunma Bakanlığı, Kasım 2000 yılında yeni denizaltı programı için HDW firması tasarımı Tip 214'ü seçtiğini açıklamıştı. İhalede Tip 214'ün rakibi Fransız Scorpene modeli idi. Tip 214'ün seçimi ile birlikte Rusya'dan $1.75 milyar karşılığında ikinci el Proje 636 Kilo modeli denizaltı alım planı da iptal edilmişti.

Güney Kore'den Harpoon Siparişi

Güney Kore, ABD'ye 42 adet havadan atılan AGM-84L, 16 adet de denizaltılardan atılan UGM-84L Harpoon siparişi verdi. Konuyla ilgili ABD DSCA duyurusu 31.03.2006 tarihinde yayınlandı.

Güney Kore envanterinde 10 adet Tip 209 / 1200 (KSS-1 / "Chang Bogo" sınıfı) modeli denizaltı bulunmakta. İlaveten 3 adet Tip 214 (KSS-2) denizaltı da Alman HDW lisansı altında Hyundai tarafından üretilmekte. Havadan bağımsız tahrik sistemine (AIP - Air Independent Propulsion) sahip bu denizaltılar, dünyanın en modern konvansiyonel botları arasında.

Yeni Nesil Denizaltı Projesi

Bildiğim kadarıyla Türkiye'nin önceden planı, 4 adet Tip 209/1400 Preveze sınıfı denizaltının tedariğini mütakip, 4 adet 1,800t AIP dizel elektrik denizaltı tedarik etmekti. Ancak gerek bütçe sorunları (ki AIP çok pahalı bir teknolojidir, bkz: Papanikolis) gerekse AIP (özellikle yakıt hücresi) teknolojilerinin tam olarak olgunlaşmaması sebebiyle ikinci 4 adetlik sipariş konvansiyonel dizel elektrik denizaltıya yönlendirildi ve Gür sınıfı (Tip 209/1400mod) siparişi verildi. Bir yandan da AIP konusundaki gelişmeler yakından takip edildi, ediliyor.

Denizaltı Doktrinimiz

Türk Deniz Kuvvetleri'nin denizaltı filosu'nun güncel durumu şu şekildedir:

6 adet Ay sınıfı (Tip 209 / 1200)

S347 Atılay
S348 Saldıray
S349 Batıray
S350 Yıldıray
S351 Doğanay
S352 Dolunay

1975 - 1989 arasında hizmete giren bu botların ilk üçü HDW Kiel, geri kalanları Gölcük tersanelerinde inşa edilmiştir.

1,250t deplasmana sahip olan bu denizaltılar silah olarak klasik torpido, SST-4 ve Mk37 ModII/III kullanmaktalar.