 |
| Türk Hava Kuvvetleri renkleri ile bir Jaguar S (Gemini YZ ile oluşturulmuştur) |
1975 yılı sonbaharında İngiliz Dışişleri Bakanlığı, Savunma Bakanlığı ve British Aircraft Corporation (BAC) arasında olağan dışı yoğunlukta bir yazışma trafiği vardı. Konu, kısa süre önce hizmete girmeye başlamış Jaguar savaş uçağının Ortadoğu bölgesindeki ülkelere pazarlanması için yapılacak gösteri uçuşu ve tanıtım faaliyetlerinin koordinasyonuydu. Turun en önemli durağı ise Türkiye’ydi. BAC henüz birkaç ay önce Ankara’ya, 200 Jaguar uçağının ortak üretim projesine dair güncellenmiş teklifini sunmuştu.
Esas mesele, birkaç ülkeyi kapsayan bu turun zamanlaması ya da lojistik detaylar değildi. En önemli müşteri adayı olan Türkiye'de yapılacak uçuştan sonra uçağın dönüş rotasının belirlenmesiydi. Zira Ankara’dan ayrılan Jaguar ve destek uçaklarının en uygun ara durağı, Kıbrıs’taki İngiliz Ağrotur üssüydü. Bu ise, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın üzerinden henüz on altı ay geçmişken, Londra’nın Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile ilişkilerinde yeni bir siyasi sorun yaratabilirdi. Alternatif güzergâhlar incelendi; Yunanistan, İsrail, Mısır ve Balkanlar üzerinden rotalar siyasi nedenlerle uygulanabilir bulunmadı. İngiliz Savunma Bakanlığı sonunda gösterinin iptal edilmesinin yaratacağı siyasi ve ticari maliyetin daha büyük olacağı sonucuna vardı ve Ağrotur seçeneğinin kullanılabilmesi için Dışişleri Bakanlığının devreye girmesini istedi.
BAC, ortak üretimi de kapsayan teklifin, İngiliz hükümeti ise önemli siyasi ve ekonomik kazanımlar sağlayabilecek anlaşmanın suya düşmesinden endişe ediyordu. Türkiye ile İngiltere arasında Şubat 1973’te, Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan yaklaşık bir buçuk yıl önce resmen başlayan Jaguar görüşmeleri artık belli bir olgunluğa ulaşmıştı. Üstelik Jaguar programının uluslararası savaş uçağı pazarında kısa sürede bir ihracat başarısı elde etmesi gerekiyordu. İngiliz havacılık sanayii de ciddi istihdam ve gelir baskısı altındaydı.
Bu arka planda Jaguar alımı Türkiye açısından hem Türk Hava Kuvvetlerinin (HvKK) vurucu gücünün artırılması hem de ABD’ye olan savunma bağımlılığını azaltma ve Batı içindeki stratejik ilişkilerini çeşitlendirme arayışının bir parçası olarak değerlendirilebilir.
