İsviçre'nin Gripen Seçimi: Maliyet - Etkinlik Nedir?

İsviçre, hava kuvvetleri hizmetindeki Northrop F-5E/F Tiger savaş uçaklarını yeni nesil modern bir savaş uçağı ile değiştirmek için Partial Tiger Replacement (Tiger Kısmî İkamesi) adlı bir tedarik programı yürütüyor. Proje kapsamında  Teklife Çağrı Dosyası 07.01.2008 tarihinde yayınlandı. Saab JAS-39C/D Gripen, Eurofighter EF-2000 Typhoon ve Dassault Rafale ile teklif verdi. [1]

Her ne kadar tedarik edilecek uçak sayısı 20 - 30 arası gibi çok yüksek olmayan bir miktarla sınırlı olsa da, ihale özellikle Eurofighter ve Dassault arasında büyük çekişmeye sahne oldu. Zira her iki firma da dünya çapında çok iddialı projelerde rakiplerdi ve İsviçre ihalesindeki teknik değerlendirme ve karşılaştırma sonuçları, bu uçakları söz konusu büyük ihalelerde avantajlı konuma geçirebilirdi.

İhale süreci devam ederken, İsviçre Hava Kuvvetleri'nin teknik değerlendirme raporunun basına sızması ve raporun içeriği büyük gürültü kopardı. Zira rapor, teknik olarak Dassault Rafale'yi ilk sıraya koyarken pek çok kriterde Eurofighter Typhoon'un beklentilerin son derece altında bir kabiliyete sahip olduğu dikkat çekiyordu. Üçüncü aday olan Gripen ise en düşük maliyetli çözüm olarak öne çıkıyordu.[2]

Tüm bu gürültüden sonra 30.11.2011 tarihinde Gripen'ın seçildiği duyuruldu. 100% oranında offset içeren teklif ile İsviçre Saab'dan 22 adet Gripen E alacak. Gripen NG modeli üzerine şekillendirilmiş bu uçaktan aynı zamanda İsveç Hava Kuvvetleri de kısa süre önce tedarik kararı almıştı.

İşte bu projenin ayrıntıları için Air Forces Monthly dergisinden Georg Mader, emekliye ayrılmadan hemen önce İsviçre Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Markus Gygax ile bir röportaj gerçekleştirdi. Sorulara oldukça açıksözlü ve ayrıntılı yanıtlar veren Gygax'ın beyanlarının satır aralarında modern hava kuvvetlerinin önündeki teknik ve ekonomik soru ve sorunlara dair ipuçları da bulmak mümkün.

Air Forces Monthly dergisinin Ocak 2013 sayısında yayınlanan röportajın Gripen tedarik projesi ile ilgili kısmını Türkçe'ye çevirerek aşağıda sundum. Ayrıca kendi değerlendirmelerimi de sonuna ekledim.

Kısa Kısa...

Hint DRDO tarafından geliştirilen Nishant taktik İHA'sı test programını tamamlamış, hizmete girmeye hazırlanıyor. Teslimatlar 2013 - 2014 civarında tamamlanacak. 1988 yılında teknik isterleri hazırlanmaya başlanan Nishant projesinde tasarım ve geliştirme çalışmalarına 1990 yılında (21 yıl önce) başlanmıştı. İlk uçuş ise 1995 yılında (16 yıl önce) gerçekleştirilmişti.

İspanyol Navantia, Avustralya'nın Sea 1000 denizaltı tedarik projesinde teklif etmek için, S-80 tasarımı üzerine geliştirilen "XXL" isimli bir denizaltı üzerinde çalışıyor. Sea 1000 projesi ile Avustralya, envanterindeki 6 adet Collins sınıfı dizel elektrik denizaltının yerini almak üzere 12 adet büyük tonajlı ve havadan bağımsız tahrik sistemini haiz denizaltı üretmeyi planlıyor. Projenin tahmini bütçesi en az $27 milyar.

Rusya'nın Fransa'dan alacağı dört adet Mistral tipi helikopter çıkarma gemisinin ilk ikisi, Pasifik Filosu'nda hizmete girecek. Sadece ilk geminin Pasifik Filosu'na verileceği bekleniyordu. Bu gelişme, gemilerin Kuril Adaları merkezli Rus - Japon soğuk savaşının tansiyonunun yükseldiği şeklinde yorumlanıyor.

ABD Hava Kuvvetleri (United States Air Force; USAF) ve ABD Deniz Piyadeleri (United Sates Marine Corps; USMC), 2.75" lazer güdümlü APKWS II (Advanced Precision Kill Weapon System II) roketini sabit kanatlı savaş uçakları ile kullanmayı planlıyor. Roketin üreticisi BAe Systems ile imzalanan geliştirme sözleşmesi uyarınca APKWS II'ler, USMC envanterindeki AV-8B Harrier II ile USAF envanterindeki A-10 Thunderbolt II uçaklarına entegre edilecek.

Hindistan, ABD'den 10 adet C-17 Globemaster III ağır nakliye uçağı tedariği için sözleşme imzalamaya hazırlanıyor. Very Heavy Lift Transport Aircraft (VHTAC) projesi kapsamında azami $6 milyar tutarında gerçekleşmesi beklenen muhtemel satış ile ilgili DSCA (Defense Security and Cooperation Agency) tarafından ABD Kongresi'ne bildirim 26.04.2010 tarihinde yapılmıştı. Hindistan'ın 6 adet de ilave C-17 siparişi vermesi bekleniyor; ülke, toplam stratejik nakliye uçağı ihtiyacını 20 adet olarak belirlemiş durumda.

Endonezya, ABD'den 24 adet ikinci el F-16A/B almaya hazırlanıyor. Toplam $160 milyon tutarında gerçekleşmesi beklenen satış maliyetinin büyük kısmı, FMF (Foreign Military Financing) askeri yardım programı ile ABD tarafından karşılanacak. Endonezya, toplam  8 adet F-16A ile 4 adet F-16B olmak üzere toplam 12 adet F-16 teslim almış; kaza - kırım ve bakım / idame sorunları nedeniyle hizmete hazır uçak sayısı yaklaşık yarıya düşmüştü.

İsviçre, emekliye ayırdığı Leopard 2 (Pz87) ana muharebe tanklarından 12 adedini Kanada'ya satıyor. Afganistan'daki harekâtlarda kullanmak üzere çeşitli kaynaklardan ikinci el Leopard 2 tedarik eden Kanada, İsviçre tanklarını, destek / istihkâm aracı olarak kullanmak üzere tadil edecek. İsviçre Kara Kuvvetleri, yedek parça olarak kullanmak üzere söz konusu tankların silah ve muhabere sistemlerini sökmüştü.

Güney Afrika, bütçe sıkıntıları nedeniyle kısa / orta vadede Hava Kuvvetleri için nakliye uçağı alımı gerçekleştirmeyecek. Projenin uzaması ve maliyet sorunları nedeniyle 2009 yılında A400M siparişini iptal eden ve ciddi boyutta pilot ve teknisyen sıkıntısı çeken ülke halen, 10 civarında C-47TP Dakota ile 7-8 adet C-130B Hercules nakliye uçağına sahip.